• 03.10.2026
  • 9 Görüntülenme

Endüstriyel Isı Pompalarında COP Nedir?

Endüstriyel ısı pompası yatırımlarında en sık karşılaşılan teknik kavramlardan biri COP değeridir.

COP, bir ısı pompasının kullandığı elektrik enerjisine karşılık ne kadar faydalı ısı sağladığını gösteren performans katsayısıdır.

Açılımı:

Coefficient of Performance

yani:

Performans Katsayısı

şeklindedir.

Örneğin bir endüstriyel ısı pompasının COP değeri:

4

ise sistem yaklaşık olarak:

1 kWh elektrik kullanarak 4 kWh faydalı ısı

sağlıyor demektir.

Ancak bu 4 kWh enerjinin tamamı elektrikten üretilmez.

Isı pompası düşük sıcaklıktaki bir kaynaktan enerji alır ve elektrik kullanarak bu enerjiyi daha yüksek sıcaklık seviyesine taşır.

Basitleştirilmiş olarak:

3 kWh atık ısı + 1 kWh elektrik = 4 kWh proses ısısı

şeklinde düşünülebilir.

Bu nedenle COP, endüstriyel ısı pompasının:

  • Elektrik tüketimini,

  • İşletme maliyetini,

  • Doğalgaz kazanına göre avantajını,

  • Yatırım geri dönüş süresini

belirleyen en önemli parametrelerden biridir.

COP Nasıl Hesaplanır?

Temel formül:

COP = Faydalı ısı çıkışı / Elektrik tüketimi

Örneğin bir ısı pompası:

1.000 kW

termal enerji sağlıyor ve kompresör dahil sistem:

250 kW

elektrik tüketiyorsa:

COP = 1.000 / 250

COP = 4

olur.

Bu sistem teorik olarak her:

1 kWh elektrik

karşılığında yaklaşık:

4 kWh faydalı ısı

sağlamaktadır.

COP 4 Ne Demektir?

COP 4 olan bir ısı pompasında enerji dengesi yaklaşık olarak:

  • Elektrik: 1 kWh

  • Kaynaktan alınan ısı: 3 kWh

  • Prosese verilen toplam ısı: 4 kWh

şeklinde olabilir.

Burada enerji yoktan üretilmez.

Isı pompası mevcut enerjiyi:

düşük sıcaklık seviyesinden → yüksek sıcaklık seviyesine

taşır.

Bu nedenle COP değeri % verim kavramıyla birebir aynı değildir.

COP ile Verim Aynı Şey midir?

Hayır.

Örneğin doğalgaz kazanında:

%90 verim

ifadesi kullanılır.

Bu, 100 kWh yakıt enerjisinin yaklaşık:

90 kWh

faydalı ısıya dönüştüğünü gösterir.

Isı pompasında ise COP kullanılır.

Örneğin:

COP 4

olan sistem 1 kWh elektrik kullanarak 4 kWh faydalı ısı sağlayabilir.

Bu nedenle COP 4 değerini doğrudan:

%400 verim

olarak ifade etmek teknik açıdan yanıltıcı olabilir.

Isı pompası ek enerjiyi:

  • Atık sudan,

  • Hava veya sudan,

  • Chiller kondenserinden,

  • Kompresör atık ısısından,

  • Proses soğutma devresinden

almaktadır.

Endüstriyel Isı Pompasında COP'u En Çok Ne Etkiler?

En önemli faktörlerden biri sıcaklık kaldırmasıdır.

İngilizcede:

Temperature Lift

olarak adlandırılır.

ABD Enerji Bakanlığı da endüstriyel ısı pompasının enerji ve maliyet performansını etkileyen temel parametrelerden birinin evaporatör ve kondenser sıcaklıkları arasındaki sıcaklık kaldırması olduğunu belirtmektedir.

Basitleştirilmiş olarak:

Temperature Lift = Hedef sıcaklık − Kaynak sıcaklığı

şeklinde düşünülebilir.

Sıcaklık Kaldırması Neden Önemlidir?

Bir ısı pompasının:

40°C → 70°C

sıcaklık yükseltmesi yapması ile:

20°C → 120°C

yükseltmesi aynı değildir.

Örnek 1

Atık ısı:

50°C

Hedef sıcaklık:

80°C

Sıcaklık kaldırması:

30°C

Örnek 2

Atık ısı:

20°C

Hedef sıcaklık:

120°C

Sıcaklık kaldırması:

100°C

İkinci sistemde kompresörün çok daha fazla iş yapması gerekir.

Genel olarak:

Sıcaklık kaldırması arttıkça COP düşer.

ABD Enerji Bakanlığı'nın endüstriyel ısı pompalarına ilişkin teknik rehberinde de sıcaklık kaldırması yükseldikçe ısı pompasının sağladığı ısının maliyet avantajının azaldığı gösterilmektedir.

Kaynak Sıcaklığı Yükselirse COP Ne Olur?

Diğer koşullar aynıysa kaynak sıcaklığının yükselmesi genellikle COP'u artırır.

Örneğin hedef:

90°C

olsun.

Sistem A

Kaynak:

15°C

Sistem B

Kaynak:

50°C

B sisteminde sıcaklık kaldırması çok daha düşüktür.

Bu nedenle kompresör daha az elektrik kullanarak aynı hedef sıcaklığa ulaşabilir.

Endüstriyel tesislerde:

  • Sıcak proses atık suyu,

  • Chiller kondenser suyu,

  • Kompresör atık ısısı

gibi nispeten sıcak kaynakların değerli olmasının temel nedenlerinden biri budur.

Hedef Sıcaklık Yükselirse COP Düşer mi?

Genellikle evet.

Örneğin aynı 40°C atık ısı kaynağıyla:

70°C sıcak su

üretmek ile:

120°C sıcak su

üretmek aynı enerji tüketimine sahip değildir.

Hedef sıcaklık yükseldikçe:

  • Kompresör basınç oranı,

  • Kompresör işi,

  • Elektrik tüketimi

genellikle artar.

Bunun sonucunda COP düşebilir.

Bu nedenle ısı pompası yatırımında önemli sorulardan biri şudur:

Proses gerçekten 120°C'ye ihtiyaç duyuyor mu, yoksa 80°C yeterli mi?

Gereksiz yüksek sıcaklık talebi yatırımın ekonomik performansını ciddi şekilde etkileyebilir.

Endüstriyel Isı Pompalarında COP Kaç Olmalıdır?

Tüm uygulamalar için geçerli tek bir iyi COP değeri yoktur.

COP;

  • Kaynak sıcaklığı,

  • Hedef sıcaklık,

  • Soğutucu akışkan,

  • Kompresör teknolojisi,

  • Eşanjör tasarımı,

  • Kısmi yük durumu

gibi birçok faktöre bağlıdır.

Örneğin uygulamaya bağlı olarak:

  • COP 2,5

  • COP 3

  • COP 4

  • COP 5

  • COP 6

gibi değerler görülebilir.

Ancak sadece COP rakamına bakılarak bir sistemin iyi veya kötü olduğu söylenmemelidir.

Örneğin:

COP 3 ile 150°C ısı üretmek

çok başarılı bir tasarım olabilirken:

COP 3 ile 60°C sıcak su üretmek

başka bir projede düşük performans sayılabilir.

Dolayısıyla COP daima çalışma sıcaklıklarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

2026'da Endüstriyel Isı Pompaları Hangi Sıcaklıklarda Çalışıyor?

IEA'nın 2026 Heat Pump Monitor değerlendirmesine göre 120°C altındaki endüstriyel ısı pompaları son yıllarda ticari kullanıma girmiş durumda. Yaklaşık 160°C altındaki sistemler de ticari uygulamalara girmeye başlıyor; daha yüksek sıcaklık seviyelerindeki teknolojilerin önemli bölümü ise hâlen demonstrasyon veya geliştirme aşamasında.

IEA ayrıca endüstriyel ısı pompalarının düşük ve orta sıcaklıklı proseslerde önemli büyüme potansiyeline sahip olduğunu ve bugün ticari sistemlerin küresel endüstriyel ısı talebinin yaklaşık %20'sine teknik olarak hizmet edebilecek durumda olduğunu belirtiyor.

Bu gelişme COP optimizasyonunu daha da önemli hâle getiriyor.

Yüksek Sıcaklık Isı Pompalarında COP Neden Kritik?

Isı pompasının hedef sıcaklığı yükseldikçe enerji tüketimi genellikle artar.

Örneğin bir tesis:

40°C atık sudan 80°C sıcak su

üretiyorsa oldukça uygun bir sıcaklık kaldırmasına sahip olabilir.

Ancak aynı kaynak kullanılarak:

150°C proses ısısı

istenirse kompresörün yapması gereken iş ciddi biçimde artabilir.

Avrupa Isı Pompası Birliği, 2026 itibarıyla yüksek sıcaklıklı endüstriyel ısı pompalarının sanayide hızla ölçeklenmeye başladığını ve teknolojilerin 200°C seviyelerine yaklaşan uygulamalarda kullanılabildiğini belirtmektedir.

Ancak sıcaklığın teknik olarak ulaşılabilir olması, yatırımın otomatik olarak ekonomik olduğu anlamına gelmez.

COP mutlaka hesaplanmalıdır.

Katalog COP'u ile Gerçek COP Aynı mıdır?

Her zaman değil.

Üretici kataloglarında verilen COP belirli test şartlarında ölçülür.

Örneğin katalog değeri:

Kaynak giriş: 40°C

Sıcak su çıkış: 80°C

koşullarında:

COP 4,8

olabilir.

Ancak tesis gerçekte:

  • Kaynak: 25°C

  • Hedef: 95°C

şartlarında çalışıyorsa gerçek COP daha düşük olabilir.

Bu nedenle cihaz karşılaştırmasında yalnızca:

“Bu ısı pompasının COP'u kaç?”

sorusunu sormak yeterli değildir.

Doğru soru:

“Benim kaynak ve hedef sıcaklıklarımda COP kaç olacak?”

olmalıdır.

COP Nasıl Ölçülür?

Gerçek COP için iki temel değer gerekir:

Termal enerji çıkışı

Prosese verilen gerçek ısı ölçülür.

Sıvı sistemlerinde:

Q = m × Cp × ΔT

formülü kullanılabilir.

Elektrik tüketimi

Isı pompasının elektrik sayacından gerçek tüketim ölçülür.

Ardından:

COP = Termal güç / Elektrik gücü

hesaplanır.

Örnek Gerçek COP Hesabı

Bir endüstriyel ısı pompasının sıcak su tarafında:

  • Debi: 20.000 kg/h

  • Giriş sıcaklığı: 60°C

  • Çıkış sıcaklığı: 90°C

olsun.

Suyun özgül ısısı yaklaşık:

4,186 kJ/kg°C

alınır.

Termal kapasite:

Q = 20.000 × 4,186 × 30

Q = 2.511.600 kJ/h

Kilovat olarak:

2.511.600 / 3.600 ≈ 698 kW

ölçülen elektrik tüketimi:

190 kW

ise:

COP = 698 / 190

COP ≈ 3,67

olur.

Bu, sistemin gerçek çalışma noktasındaki yaklaşık COP değeridir.

Kompresör Dışındaki Elektrikler COP'a Dahil Edilmeli mi?

Burada önemli bir ayrım vardır.

Sadece kompresör elektriğinin kullanıldığı COP ile tüm sistemin elektrik tüketiminin dahil edildiği değer aynı olmayabilir.

Gerçek fabrika ekonomisi değerlendirilirken:

  • Kompresör,

  • Kaynak pompası,

  • Proses pompası,

  • Fan,

  • Yardımcı ekipmanlar

da dikkate alınmalıdır.

Örneğin:

Termal çıkış:

1.000 kW

Kompresör:

220 kW

Kompresör bazlı COP:

1.000 / 220 = 4,55

Ancak yardımcı ekipmanlar:

40 kW

tüketiyorsa toplam elektrik:

260 kW

olur.

Sistem COP:

1.000 / 260 ≈ 3,85

seviyesine düşer.

Yatırım fizibilitesinde sistem seviyesindeki enerji tüketimini kullanmak daha gerçekçi olabilir.

COP ile SCOP Arasındaki Fark Nedir?

COP belirli bir çalışma noktasındaki anlık performansı gösterir.

SCOP ise:

Seasonal Coefficient of Performance

yani belirli bir dönem boyunca ortalama performansı ifade eder.

Endüstride mevsimsellik bina uygulamalarından farklı olabilir.

Bu nedenle yıllık tesis analizinde daha anlamlı kavram:

yıllık ortalama sistem COP'u

olabilir.

Örneğin sistem:

  • Bazı saatlerde COP 5,

  • Bazı saatlerde COP 3,

  • Bazı saatlerde COP 2,8

ile çalışabilir.

Yıllık fizibilite yalnızca maksimum katalog COP'una göre yapılmamalıdır.

Kısmi Yük COP'u Etkiler mi?

Evet.

Endüstriyel tesisler her zaman %100 kapasitede çalışmaz.

Üretim:

  • %30,

  • %50,

  • %75,

  • %100

yük seviyelerinde değişebilir.

Kompresör teknolojisine ve kontrol sistemine bağlı olarak COP kısmi yüklerde değişir.

Bu nedenle fizibilite yapılırken:

yıllık yük profili

kullanılmalıdır.

Yalnızca maksimum kapasite noktası yatırım hesabı için yeterli değildir.

Eşanjör Kirlenmesi COP'u Düşürür mü?

Evet.

Isı pompasındaki:

  • Evaporatör,

  • Kondenser,

  • Ara eşanjör

kirlenirse ısı transferi zorlaşır.

Örneğin evaporatör kirlenirse aynı miktarda atık ısıyı almak için soğutucu akışkanın daha düşük evaporasyon sıcaklığında çalışması gerekebilir.

Bu durum sıcaklık kaldırmasını artırır.

Sonuç:

COP düşebilir.

Bu nedenle:

  • Fouling,

  • Kireç,

  • Yağ,

  • Partikül

kontrolü ısı pompası performansı açısından önemlidir.

Atık Isı Kaynağı COP'u Nasıl Etkiler?

Endüstriyel ısı pompasının en önemli avantajlarından biri nispeten sıcak atık enerji kaynaklarını kullanabilmesidir.

Örneğin:

Kaynak A

Dış hava:

5°C

Kaynak B

Proses atık suyu:

45°C

Hedef sıcaklığın:

80°C

olduğunu düşünelim.

Atık su kullanan sistem çok daha düşük sıcaklık kaldırmasıyla çalışabilir.

Bu nedenle endüstriyel tesislerde önce:

“Nerede sürekli sıcak atık enerji var?”

sorusu sorulmalıdır.

Chiller Kondenser Isısı COP İçin Avantajlı mıdır?

Olabilir.

Chiller kondenseri zaten:

  • 30°C,

  • 35°C,

  • 40°C

veya daha yüksek sıcaklıkta enerji atıyor olabilir.

Bu enerji ısı pompasına kaynak olduğunda dış havaya kıyasla daha yüksek evaporasyon sıcaklığı elde edilebilir.

Özellikle aynı anda:

  • Soğutma ihtiyacı,

  • Sıcak su ihtiyacı

bulunan fabrikalarda önemli avantaj oluşabilir.

Gıda ve süt fabrikaları bunun iyi örnekleridir.

Isı Pompası COP'u Elektrik Maliyetini Nasıl Etkiler?

Isı pompasında 1 kWh faydalı ısının elektrik maliyeti basit olarak:

Elektrik fiyatı / COP

formülüyle hesaplanabilir.

Örneğin elektrik fiyatı:

5 TL/kWh

olsun.

COP 2,5

5 / 2,5 = 2,00 TL/kWh ısı

COP 3

5 / 3 = 1,67 TL/kWh ısı

COP 4

5 / 4 = 1,25 TL/kWh ısı

COP 5

5 / 5 = 1,00 TL/kWh ısı

Bu tablo COP'un yatırım ekonomisini ne kadar doğrudan etkilediğini gösterir.

COP ile Doğalgaz Kazanı Nasıl Karşılaştırılır?

Doğalgaz kazanında faydalı ısı maliyeti:

Yakıt enerji maliyeti / Kazan verimi

olarak hesaplanabilir.

Örneğin:

  • Doğalgaz enerji maliyeti: 1,20 TL/kWh

  • Kazan verimi: %90

ise:

1,20 / 0,90 ≈ 1,33 TL/kWh faydalı ısı

olur.

Elektrik:

5 TL/kWh

ise ısı pompasının doğalgaz kazanıyla yalnızca enerji maliyeti açısından eşit seviyeye gelmesi için gereken yaklaşık COP:

5 / 1,33 ≈ 3,76

olur.

Yani bu örnekte:

COP > 3,76

ise ısı pompasının enerji maliyeti daha düşük olabilir.

Bu örnek yalnızca yöntemi göstermek içindir. Gerçek hesaplamada güncel tesis enerji tarifeleri kullanılmalıdır.

IEA'nın 2026 değerlendirmesi de endüstriyel ısı pompalarının ekonomik rekabetçiliğinde elektrik ile fosil yakıt fiyatları arasındaki ilişkinin belirleyici olduğunu vurgulamaktadır.

Başabaş COP Formülü

Isı pompasıyla doğalgaz kazanının enerji maliyetinin aynı olduğu yaklaşık COP şöyle bulunabilir:

Başabaş COP = Elektrik fiyatı × Kazan verimi / Doğalgaz enerji fiyatı

Örneğin:

  • Elektrik = 5 TL/kWh

  • Kazan verimi = 0,90

  • Doğalgaz = 1,20 TL/kWh

ise:

COPbaşabaş = 5 × 0,90 / 1,20

COPbaşabaş = 3,75

Bu, yatırım fizibilitesinde oldukça kullanışlı bir göstergedir.

Ancak:

  • İlk yatırım,

  • Finansman,

  • Bakım,

  • Şebeke bağlantısı,

  • Karbon maliyeti

bu basit hesaba dahil değildir.

COP 5 Her Zaman COP 3'ten Daha mı İyidir?

Termodinamik olarak daha düşük elektrik tüketimini gösterir.

Ancak projeleri doğrudan yalnızca COP üzerinden karşılaştırmak doğru olmayabilir.

Örneğin:

Proje A

COP:

5

Termal kapasite:

200 kW

Yıllık çalışma:

2.000 saat

Proje B

COP:

3,5

Termal kapasite:

2 MW

Yıllık çalışma:

8.000 saat

B projesinin toplam enerji ve finansal etkisi çok daha yüksek olabilir.

Bu nedenle yatırım analizinde:

COP + kapasite + çalışma süresi

birlikte değerlendirilmelidir.

COP'u Artırmak İçin Neler Yapılabilir?

Kaynak sıcaklığını yükseltin

Mümkün olan en sıcak atık ısı kaynağı tercih edilmelidir.

Hedef sıcaklığı gereksiz yükseltmeyin

Proses 80°C yeterliyken 100°C tasarlamak COP'u düşürebilir.

Doğrudan ısı geri kazanımını önce kullanın

Yüksek sıcaklıklı atık ısı önce eşanjörle doğrudan kullanılabilir.

Kalan düşük sıcaklıklı enerji daha sonra ısı pompasına gönderilebilir.

Eşanjörleri temiz tutun

Kirlenme sıcaklık yaklaşımını bozabilir.

Düşük basınç kaybı sağlayın

Yardımcı pompaların elektrik tüketimi azaltılmalıdır.

Isı pompasını doğru kapasitede seçin

Sürekli çok düşük yükte çalışan gereğinden büyük bir sistem istenilen yıllık performansı sağlayamayabilir.

Isı kaynağı ile ihtiyacı eşleştirin

Kaynak ve tüketim aynı saatlerde oluşuyorsa sistem daha verimli kullanılabilir.

Isı Geri Kazanımı ve Isı Pompası Birlikte Nasıl Optimize Edilir?

Bir fabrikanın:

100°C sıcak atık su

ve:

60°C sıcak su ihtiyacı

varsa doğrudan eşanjör kullanmak daha mantıklı olabilir.

Bu işlem için kompresör kullanmaya gerek yoktur.

Ancak sonrasında:

35°C kalan atık su

ve:

80°C sıcak su ihtiyacı

varsa ısı pompası kullanılabilir.

İdeal sistem:

Yüksek kaliteli atık ısı → doğrudan eşanjör

ardından:

Düşük sıcaklıklı atık ısı → ısı pompası

şeklinde olabilir.

Bu yaklaşım toplam enerji tüketimini azaltabilir.

COP Neden Zaman İçerisinde Düşer?

Yeni devreye alınan sistemde:

COP 4,5

ölçülürken bir yıl sonra:

COP 3,6

seviyesine düşüyorsa şu noktalar kontrol edilmelidir:

  • Evaporatör kirlenmesi,

  • Kondenser kirlenmesi,

  • Soğutucu akışkan miktarı,

  • Kompresör performansı,

  • Kaynak sıcaklığındaki değişim,

  • Proses hedef sıcaklığındaki artış,

  • Debi değişiklikleri,

  • Pompa tüketimi.

COP bu nedenle aynı zamanda bakım göstergesi olarak kullanılabilir.

COP Takibi Nasıl Yapılmalıdır?

Endüstriyel sistemlerde mümkünse:

  • Elektrik sayacı,

  • Isı sayacı,

  • Debimetre,

  • Giriş/çıkış sıcaklık sensörleri

kullanılmalıdır.

Sistem otomasyonunda anlık:

Termal güç / elektrik gücü

hesaplanarak COP takip edilebilir.

Daha ileri sistemlerde:

  • Günlük COP,

  • Aylık COP,

  • Yıllık ortalama COP

raporlanabilir.

Bu sayede yalnızca üretici katalog değeri değil, tesisin gerçek performansı görülebilir.

COP Fizibilite Çalışmasında Nasıl Kullanılır?

Bir yatırım analizinde tek bir COP değeri yerine birkaç senaryo kullanılabilir.

Örneğin:

  • Kötümser: COP 3

  • Baz senaryo: COP 4

  • İyi senaryo: COP 5

Daha sonra her senaryo için:

  • Elektrik tüketimi,

  • Enerji maliyeti,

  • Doğalgaz tasarrufu,

  • Yıllık net tasarruf,

  • Geri dönüş süresi

hesaplanabilir.

Bu yaklaşım yatırım kararını daha güvenilir hâle getirir.

Endüstriyel Isı Pompalarında COP Neden Gelecekte Daha Önemli?

IEA'nın 2026 değerlendirmesi, sanayinin ısı pompası uygulamaları açısından yeni büyüme alanlarından biri olduğunu gösteriyor. Ticari sistemler hâlihazırda düşük ve orta sıcaklıklı endüstriyel proseslerin önemli bir bölümüne teknik olarak hizmet verebilirken yüksek sıcaklık sistemleri de gelişmeye devam ediyor.

Avrupa Isı Pompası Birliği de gıda-içecek, kağıt, kimya ve tekstil gibi sektörlerde yüksek sıcaklıklı ısı pompalarının gerçek endüstriyel uygulamalara geçtiğini bildiriyor.

Sıcaklık seviyeleri yükseldikçe sistem tasarımında yalnızca:

“Bu sıcaklığa ulaşabilir miyiz?”

değil:

“Bu sıcaklığa hangi COP ile ulaşabiliriz?”

sorusu daha önemli hâle gelmektedir.

Endüstriyel Isı Pompası Projesinde Hangi Veriler Gereklidir?

Doğru COP tahmini için en az şu veriler bilinmelidir:

Kaynak tarafı

  • Atık ısı türü

  • Giriş sıcaklığı

  • İzin verilen çıkış sıcaklığı

  • Debi

  • Çalışma süresi

Proses tarafı

  • Giriş sıcaklığı

  • Hedef sıcaklık

  • Debi

  • Termal kapasite

Elektrik tarafı

  • Elektrik fiyatı

  • Trafo kapasitesi

  • Yardımcı ekipman tüketimleri

Mevcut sistem

  • Doğalgaz tüketimi

  • Kazan verimi

  • Yakıt fiyatı

  • Yıllık çalışma saatleri.

Bu veriler olmadan gerçekçi COP ve yatırım analizi yapılamaz.